Home

جامعه، خانواده و حفظ کرامت بازنشستگان * علی حبیبی

بازنشستگی دوره ای از زندگی است که اگر عمری باقی بود همه ما آن را تجربه می کنیم، دوره ای که به لحاظ سالمندی تفاوت های اساسی با دوره جوانی دارد این تفاوت ها هم از نظر نیازها و هم از جنبه پذیرش در جامعه و خانواده نمایان می شود.

چهارشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۹۵
جامعه، خانواده و حفظ کرامت بازنشستگان * علی حبیبی
بازنشسته کیست؟ بازنشسته فردی است که عمری را در راه آسایش و آرامش خانواده، جامعه و کشور قدم برداشته و اکنون این مثلث خانواده، جامعه و کشور باید قدردان زحمات و تلاش آنان باشد.
بازنشستگان کوله باری از تجربه و دانش در اختیار دارند که می تواند چراغ راه نسل آینده قرار گیرد بنابراین فراموشی آنان به معنای نادیده گرفتن تجربیات و دانش یک عمر تلاش نسل گذشته است.
بی اعتنایی به تجربیات و دانش گذشته یعنی بازگشت به نقطه اول و شروع مجدد است و این به معنی عقب ماندگی و پیشرفت نکردن است. برای داشتن یک جامعه پیشرفته باید تجربیات گذشتگان و بازنشستگان را مورد توجه قرار دهیم و گرنه تجربه های تجربه شده با هزینه های بالاتر حاصل خواهد شد.
بازنشستگان از ما چه می خواهند؟ شاید مهمترین چیزی که آنان از جامعه و خانواده می خواهند احترام، حفظ کرامت و بزرگداشت شان و منزلت آنان است. بازنشستگان به دلیل همان شرایط جسمی نیازمند توجه هستند توجهی که آنان در دوره فعالیت خود در محل کار و اجتماع، بدون هیچ منت و چشمداشتی برای خانواده و در وسعت بزرگتر برای جامعه انجام داده اند.
داشتن محیط امن، سالم و توام با آرامش نیاز همه افراد بشر است اما به نظر می رسد این نیاز برای بازنشستگان بخاطر شرایط خاص بیش از هر قشر دیگر باشد.بازنشستگان نیازمند محیطی امن و سالم و با آرامش هستند و نباید تحت هیچ شرایطی نسبت به تامین آن بی توجهی شود.
سالمندان و بازنشستگان به دلیل کهولت و کاهش توانایی هایشان، از أقشار آسیب پذیر جامعه محسوب می شوند و این موضوع در کنار سایر عوامل مثل بیماری، اختلالات ذهنی، فوت همسر و فقر باعث می شود تا نیازهای سالمندان متفاوت با نیازهای سایر اقشار جامعه و اعضای خانواده ها باشد.
در برخی خانواده ها فرد پیش از بازنشستگی بخاطر عامل کسب در آمد، مورد پذیرش خانواده است اما پس از بازنشستگی به یکباره با برخوردهای دیگر خانواده روبرو می شود که چنانچه این برخوردها را در مقابل سایر عوارض دوره بازنشستگی از جمله کاهش درآمد، بیماری های دوره سالمندی و احساس مفید نبودن در جامعه قرار دهیم شرایط دشوارتری در مقابل آنان قرار می گیرد.
بازنشستگان در دوره سالمندی بخاطر شرایط جسمی و یکنواختی زندگی، بیشتر از دوره کار و فعالیت نیاز به توجه و رسیدگی بیشتر دارند از این رو پذیرش و احترام به فرد بازنشسته در خانواده و اجتماع نه تنها باید کمتر از دوره فعالیت نباشد بلکه به دلیل سالمندی و عوارض و احتمال بروز افسردگی، باید بیشتر از دوره های دیگر شود.
سالمندی عوارض مختلفی دارد که بیماری، اختلالات جسمی، احساس بیهودگی در اثر بیکاری، ضعف حافظه، بیماریهای تنفّسی، افسردگی، آلزایمر و بی خوابی تنها بخشی از این عوارض است. هر کدام از اینها می تواند زندگی سالمند را تحت تاثیر خود قرار دهد از همین رو مراقبت از بازنشسته در این شرایط بیش از هرچیزی اهمیت پیدا می کند.
در زمان فعالیت، جامعه شاید فرد را به عنوان نیروی مفید بداند اما دیدگاه جامعه در مورد فرد بازنشسته این گونه نیست و ممکن است بازنشسته احساس سربار بودن کند که این موضوع در کنار سایر عوامل اجتماعی می تواند او را دچار افسردگی و آسیب های دیگر کند.
فرد پس از بازنشستگی به طور طبیعی اوقات فراغت بیشتری دارد و خانه نشینی و تحرک نداشتن می تواند بازنشسته را به عنوان بیماری های جسمی و روحی مبتلا کند از این رو برنامه ریزی برای پرکردن این اوقات از نیازهای بازنشستگان است.
مشارکت اجتماعی، فعالیت اجتماعی و نیز فعالیت ورزشی از جمله نیازهای افراد در دوره بازنشستگی است که تامین این نیازها می تواند بازنشسته را به زندگی امیدوارتر کند.
احساس تنهایی، کم حوصلگی، عصبانیت، احساس پوچی، دلهره و نگرانی، بی خوابی و خستگی مهمترین مشکلات آنها است از این رو ورزش می تواند بخشی از این مشکلات را رفع کند. انجام ورزش هایی مثل نرمش، دو، پیاده روی، کوهپیمایی، شنا، تنیس روی میزو.. از نیازهای سالمندان در این دوره است.
بازنشستگان با مسایل و مشکلات زیادی روبرو هستند که به برخی از آنها اشاره می شود:
1-بسیاری از بازنشستگان باتوجه به کهولت سن و بیماری از نظر رفت و آمد با مشکل روبرو هستند که اصلاح معماری و استانداردسازی مبلمان شهری از نیازهای آنان محسوب می شود.
2- احداث پارک ویژه سالمندان از ضرورت های دیگر است تا امکان ملاقات آنهابا سایر بازنشستگان فراهم آید.
3- اجرای برنامه های مختلف فرهنگی و مذهبی در مساجد و حسینیّه ها می تواند به غنی سازی اوقات فراغت آنان کمک کند.
4- ایجاد بخش ویژه سالمندان در بیمارستان و رسیدگی به وضعیت بیماری آنان در این مکان از ضرورت های جامعه است. در این مکان ها استفاده از پزشک، پرستار، مددکار و روانشناس و ... مخصوص بازنشستگان می تواند آنان را در رفع مشکلات جسمی و روحی یاری دهد.
5- سالمندان و بازنشستگان چنانچه در منازل خود و همراه خانواده زندگی کنند کمتر به افسردگی مبتلا می شوند به شرط آنکه شرایط مناسبی در خانه برای آنان فراهم شود.
6- بازنشستگانی که در خانه سالمندان زندگی می کنند فرزندان، اقوام و آشنایان باید دو چندان به آنان توجه کرده و به طور مکرر به دیدار و ملاقات آنان بروند.
7- سالمندان و بازنشستگان نیازمند تکریم و احترام هستند از این رو باید رسانه های جمعی از جمله صدا و سیما و مطبوعات در این زمینه تلاش های خود را مضاف کنند.
8- استفاده از سالن های ورزشی، تئاتر، مهمانسراها و واحدهای اقامتی و پذیرایی دستگاه های اجرایی.
9- استفاده از کتابخانه های دولتی و عمومی، تماشای مسابقات ورزشی و بازدید از اماکن باستانی و کاخ موزه های سازمان میراث فرهنگی به صورت رایگان.
10- استفاده از امکانات شهرداری ها مانند مترو، خطوط اتوبوس رانی داخل شهری، استفاده از سینماها و فرهنگسراها به صورت رایگان.
11-معاینات پزشکی و درمانی پایه به صورت دوره ای از طریق واحدهای درمانی تحت پوشش وزارت بهداشت.
12-تجلیل و تکریم از بازنشستگان در مراسم 25 ذی الحجه و همچنین مناسبت های مختلف سالانه از جمله روز معلم، روزپزشک، روز پرستار، روز زن.. توسط دستگاه های اجرایی ذیربط.
13-تشکیل اتاق تجربه و فکر در دستگاه ها از جمله استانداری ها و فرمانداری ها با حضور بازنشستگان.
با اینحال یکی از مهمترین دغدغه ها و مشغولیّت ذهنی بازنشستگان مسائل اقتصادی است. حقوق بازنشستگی در بسیاری از موارد کفاف یک ماه زندگی آنان را نمی دهد و این عامل گذران زندگی آنان را با اختلال روبرو می کند.
این وضعیت معیشتی در شرایطی حاصل می شود که بازنشستگان بخاطر بیشتر شدن رفت و آمد اعضای خانواده با مخارج بیشتری روبرو می شوند.
جدای از مسایل اقتصادی و معیشتی، عاملی که بیش از هر چیز سالمندان و بازنشستگان را رنج می دهد نادیده گرفتن شان و منزلت آنان در برخی موارد در اجتماع و خانواده است. سالمندان و بازنشستگان به عنوان پیشکسوتان جامعه سزاوار احترام و تکریم هستند و در هیچ شرایطی نباید جامعه و خانواده از مدار احترام به آنان خارج شود.
خوشبختانه احترام و تکریم بزرگترها و سالمندان در جامعه ما به عنوان یک ارزش محسوب می شود و جامعه ما رفتار خارج از این رویه را بر نمی تابد و این از حسن های زبانزد مردم این دیار است.
---------------------------------------------------------------------------------------------
* دبیر گروه اجتماعی ایرنا