Home

از خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لر

شنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۵
از خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لر

خرم آباد - ایرنا - پایگاه خبری هفته نامه سیمره لرستان روز شنبه در مطلبی با عنوان از خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لُر نوشت:پایتخت فرهنگی اصطلاحی است که به حوزه‌های مهم فرهنگی در یک قلمرو فرهنگی خاص اشاره می‌کند.

خرم آباد - ایرنا - پایگاه خبری هفته نامه سیمره لرستان روز شنبه در مطلبی با عنوان از خرم آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لُر نوشت:پایتخت فرهنگی اصطلاحی است که به حوزه های مهم فرهنگی در یک قلمرو فرهنگی خاص اشاره می کند. در ادامه این مطلب آمده است:پایتخت های فرهنگی علاوه بر پیشینه ی تاریخی ، در تولید ، انتشار و بسط آثار فرهنگی متنوع آن قلمرو خاص، دارای مرکزیت بوده و به نوعی نماد یک هویت ملی، قومی یا مذهبی محسوب می شوند.
کسب جایگاه مرکزیت یا پایتخت فرهنگی برای هر شهر و دیاری علاوه بر منافع فرهنگی ، مزایای اقتصادی - عمرانی و شناختگی درپی خواهد داشت.
علت این امر هم توسعه ی گردشگری ، افزایش تولیدگری خصوصا در حوزه ی فرهنگی و کالای قومی و نیز افزایش سرمایه گزاری و انتقال سرمایه هاست.
داشتن مرکز فرهنگی علاوه بر دیاری که مرکزیت می یابد برای همه ی مردمان آن قوم ، ملیت و مذهب دارای مزایای روانی اجتماعی نظیر هویت بخشی یا استحکام بخشی هویتی در سایه ی افتخار کردن به هویت است.
به نظر می رسد یکی از عوامل ایجاد کننده ی تزلزل هویتی و واگرایی در بین لرزبانان و نیز توسعه نیافتگی در مناطق لرنشین همین نداشتن یک مرکزیت فرهنگی قوی و دارای منزلت ملی و منطقه ای است.
خرم آباد بزرگ ترین شهر لرنشین ایران است ، شهری که دارای صبغه ی تاریخی فراوان بوده و بر تمدن خایدالو و تاریخ شاپورخواست تکیه دارد.
شهری که چند صد سال پایتخت اتابکان لر کوچک بوده و مرکزیت حکومت والیان لر فیلی را تجربه کرده است.
خرم آباد شهری است که با تکیه بر عوامل تاریخی و نیز جایگاه سیاسی کنونی در تقسیمات کشوری، می تواند خود را اولویت اول مرکزیت یافتن فرهنگی قوم لر قلمداد و معرفی کند .
حال سوال مهم این است خرم آبادی که پرجمعیت ترین شهر لرنشین و جز محدود شهرهای دارای هویت تثبیت شده و تاریخی قومی در ایران است می تواند نشان پر افتخار پایتخت فرهنگی قوم چند میلیون نفری که وارث تمدن های بزرگ کاسیت، عیلام و ماد است را بر گردن بیاویزد.
برای پاسخ دادن به این سوال باید ذکر کرد که مهم ترین جلوه گر مرکزیت یافتن فرهنگی، تولید گری فرهنگی است. در عصر کنونی که عصر ارتباطات، رسانه ، و نقل و انتقال سریع اطلاعات و تولیدات است، نقش تعیین کننده ی محصولات فرهنگی (سینما و تئاتر، ادبیات و شعر، نقاشی و خوش نویسی، موسیقی، مجسمه سازی، معماری، عکاسی و صنایع دستی) در انتقال افکار، ارزش ها و هنجارها بسیار بیش تر از گذشته است لذا صنعت گری و تولیدگری فرهنگی می تواند نقش بنیادی در حفظ و توسعه ی فرهنگ ها و نیز پیش گیری یا درمان آسیب های فرهنگی ایفا کند . با توجه به این که عدم شناخت هویت مهم ترین آسیب فرهنگی و زمینه ساز سایر آسیب ها در این حوزه است، تولیدگری فرهنگی در حوزه ی فرهنگ هایی که در خصوص هویت با نقصان هایی روبه رو هستند ، نقش بنیادی در رفع این نقصان ها و تشکیل یا تثبیت یک هویت مشترک و مستحکم ایفا می کند.
لازم به ذکر است که تولید فرهنگی جهت اثرگذاری بنیادین باید از لحاظ کیفی و زیباشناختی دارای تنوع، جذابیت ، بینش مداری، اصالت نگری، هویت بخشی ، به روز بودن و تناسب داشتن با نیازهای روز اقشار مختلف درون جامعه ای و نیز برون جامعه ای که قصد شناساندن و ارتقای جایگاه فرهنگ خود در بین آن ها را داریم، باشد.
حال سؤال این است که وضعیت خرم آباد در خصوص تولیدگری فرهنگی مبتنی بر فرهنگ بومی قوم لر چگونه است؟ با در نظر گرفتن موانع اقتصادی و حقوقی در خصوص رشد صنایع و محصولات فرهنگی خصوصا در حوزه ی فرهنگ های محلی و نیز بررسی کمی و کیفی تولیدات فرهنگی ارائه شده از طرف مؤسسات ، سازمان ها و کنش گران فرهنگی خرم آباد به طور کلی می توان نمره ی متوسطی برای این شهر در نظر گرفت.
در حوزه ی موسیقی که قوی ترین عرصه ی تولید محصولات مبتنی بر فرهنگ قومی در شهر خرم آباد است ، از لحاظ کمی ارائه ی تولیدات موسیقی تقریبا مناسب ولی از لحاظ کیفی متوسط است چون تولید و انتشار این محصولات در اکثر موارد (به استثنای آثار استاد رحمانپور و آثار محدود دیگر) بدون پشتوانه ی بینشی انجام می گیرد و فاقد اصالت نگری لازم در حوزه ی انتقال ارزش ها و هنجارهای ارتقا دهنده و نیز زبان اصیلِ و مفاهیم هویت بخش است.
یکی دیگر از حوزه های بسیار کارا برای تولیدگری فرهنگی حوزه ی زبان، شعر و ادبیات است.
به قول استاد لرستانی ادبیات فارسی ایران و جهان، زنده یاد عبدالحسین زرین کوب ، ادب یا ادبیات عبارت است از آن گونه سخنانی که از حدّ سخنان عادی، برتر و والاتر بوده است و مردم، آن سخنان را در میان خود، ضبط و نقل کرده اند و از خواندن و شنیدن آن ها دگرگون گشته و احساس غم، شادی یا لذّت کرده اند (زرّین کوب، عبدالحسین. «آشنایی با نقد ادبی». انتشارات سخن، 1374، ص25).
این تعریف به خوبی بیانگر نقش و کارکردهای هویتی، سنتی و هیجانی-اجتماعی ادبیات است. با توجه به این که زبان رکن مهم هویت است و هویت عامل تاثیرگذار بر همه ی کارکردهای مهم انسان محسوب می گردد باید ازهر ابزاری جهت حفظ آن استفاده کرد.
اهمیت این حوزه به حدی است که گفته می شود قومی که زبانش را فراموش کند، هویت خود را از دست می دهد.
با توجه به اهمیت وافر زبان و ادبیات در حوزه ی فرهنگی ، در همه ی کشورها و اقوام، شاهد حساسیت زیاد برنامه ریزان و دست اندرکاران فرهنگی نسبت به آن هستیم چون زبان یکی از بنیادهای هویت اقوم است و سرپا نگاه داشتن و استحکام بخشی به آن جهت حفظ هویت قومی، یک وظیفه ی همگانی محسوب می شود.
ادبیات دارای دو حوزه ی مکتوب و فولکلور (شفاهی یا عامه) است و ادبیات فولکلور که شامل قصه ها و افسانه ها، اسطوره ها، ترانه ها و تصنیف ها و... است که شفاهاً از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود گنجینه ای برای ادبیات مکتوب محسوب می شود و لذا پرداختن به آن ها، حفظ و توسعه اشان از وظایف و تکالیف فرهنگی مهم به شمار می رود.
در این خصوص متاسفانه نهاد ها و سازمان های متولی فرهنگ در لرستان و خرم آباد از جمله فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا وسیمای افلاک توجه مطلوبی به ادبیات بومی نداشته و حتی بعضی از تولیدات آن ها را در این حوزه می توان آسیب رسان تلقی کرد.
هم چنین در بین کنش گران فرهنگی قوم لر و خرم آباد حرکت منسجم و جامعی جهت حفظ و توسعه ی ادبیات فولکلور و نیز پرداختن درست به ادبیات مکتوب که همانا نوشتاری کردن زبان لری و استفاده از آن برای خلق آثار ادبی است، دیده نمی شود، لذا ما شاهد تدوین و نشر آثار منثور به زبان لری نیستیم.
البته قابل ذکر است در حوزه ی نشر کتب شعر لری و یا نگارش فارسی در مورد فرهنگ عامه و تاریخ لرستان و قوم لر حرکت هایی انجام شده که قابل تقدیر و ستایش است ولی در مسیر هدف مبتنی بر حفظ و گسترش فرهنگ و ادبیات یکی از پر افتخارترین اقوام ایرانی بسیار ناچیز تلقی می شود.
صنایع دستی را نیز می توان از ارکان اصلی فرهنگ قومی دانست که در تولیدگری فرهنگی باید به عنوان یک محور اصلی به آن نگریسته شود.
صنایع دستی معرف فرهنگ و هنر قومی و بیان گر صنعت و هنر نیاکان و نمایشگر ذوق و هنر مردم هرقومی است. با توجه به این که صنایع دستی هر قوم و ملتی را معرف ذوق و خلاقیت های آنان در پاسخ به ضرورت های مادی و معنوی در مرحله مشخصی از گسترش تاریخ آن ها دانسته اند می توان صنایع دستی را دارای کارکرد تاریخی و هویت بخشی دانست.
علاوه بر این، صنایع دستی با توجه به نقش تسهیل گر آن ها در شناساندن فرهنگ قومی و تعامل بین اقوام و ملت های مختلف، مولد ارتباط بین قومی و بین المللی اند. لرها به عنوان یکی از اقوام بزرگ ایران که خود را وارث تمدن های عیلام و کاسیت و مفرغ سازان بزرگ و شگفتی ساز دنیا می دانند، تأثیر بسزایی در رشد صنایع دستی ایران زمین داشته اند.
جاجیم بافی، حصیربافی، چله یا ریسمان بافی، گیوه دوزی،چوغا بافی، ورشو سازی، نمد مالی، قالی و گلیم بافی از جمله صنایع دستی قوم لُر در مناطق مختلف لُرنشین هستند که بعضی از آن ها هزاران سال در بین این قوم قدمت دارند.
متاسفانه در زمینه ی تولید انبوه و استفاده اقتصادی و فرهنگی و نیز برند سازی صنایع دستی لری در خرم آباد و سایر مناطق لرنشین اقدام درخوری از طرف مسئولان و فعالان این حوزه صورت نگرفته و به عبارتی نتوانسته اند و نتوانسته ایم که از این پتانسیل عظیم جهت ارتقای جایگاه قومی استفاده بهینه ای داشته باشیم.
به عنوان نتیجه گیری می تواند اذعان داشت با توجه به اینکه مرکزیت یافتن واقعی خرم آباد از لحاظ فرهنگی بدون تولیدگری فرهنگی فاخر، بینش مدارانه، هویت محور و مبتنی بر فرهنگ اصیل لری امکان پذیر نیست و نیز با اذعان به این امر که تولیدگری فرهنگی (موسیقی، ادبیات، سینما و صنایع دستی) علاوه بر ارتقای فرهنگی، رونق اقتصادی و اجتماعی زیادی برای خرم آباد و مردمان آن و نیز کلیه ی لُرزبانان در بر دارد، توصیه می شود فرهیختگان، دست اندرکاران، مسئولین و نهادهای فرهنگی استان لرستان و خرم آباد نظیر اداره ی فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی و گردشگری، و صدا و سیمای افلاک با اهمیت قائل شدن به آن و نیز ترسیم یک افق برنامه ریزی شده و هدایت کنش گران حوزه های فرهنگی مختلف به این مسیر، در راه اعتلای فرهنگی- اجتماعی نه تنها خرم آباد بلکه کل قوم لر گام بردارند.
منبع :پایگاه خبری هفته نامه سیمره
از خرم‌آباد تا پایتخت فرهنگی قوم لر